Porady· 3 min czytania

Otyłość u dzieci i młodzieży

Małgorzata PtakPisze Małgorzata Ptak · poznaj autora →

Otyłość u dzieci i młodzieży jest chorobą o wielu przyczynach. Jak ocenia się masę ciała rozwijającego się dziecka i gdzie szukać pomocy? Sprawdź, jak wspierać zdrowie całej rodziny bez zawstydzania i presji.

Jak rozpoznać nadmierną masę ciała u dziecka?

Otyłość jest przewlekłą chorobą związaną z nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej, które może niekorzystnie wpływać na zdrowie. Nie rozpoznaje się jej wyłącznie na podstawie wyglądu ani liczby kilogramów.

U dzieci i młodzieży trzeba uwzględnić wiek, płeć oraz przebieg wzrastania. Od drugiego roku życia w ocenie wykorzystuje się między innymi wskaźnik BMI odniesiony do odpowiednich siatek centylowych. Nie stosuje się bezpośrednio progów BMI przeznaczonych dla dorosłych.

Ważny jest również kierunek zmian w kolejnych pomiarach. Sam wynik analizy składu ciała nie zastępuje oceny lekarskiej.

Jeśli niepokoi Cię tempo przybierania dziecka na wadze, porozmawiaj z pediatrą lub lekarzem rodzinnym.

Co zrobić, gdy masa ciała jest zbyt duża?

Pierwszym krokiem powinna być konsultacja. Lekarz oceni rozwój dziecka, stan zdrowia, przyjmowane leki oraz czynniki mogące wpływać na masę ciała. Zapyta również o jedzenie, aktywność fizyczną, sen i samopoczucie.

Na tej podstawie zdecyduje, czy potrzebne są badania, np. ocena gospodarki węglowodanowej, stężenia lipidów lub funkcji wątroby. Zakres diagnostyki zależy od wieku, objawów i czynników ryzyka. Nie każde dziecko wymaga takiego samego zestawu badań, a diagnostyka chorób tarczycy nie jest automatycznie konieczna w każdym przypadku.

Plan leczenia powinien uwzględniać potrzeby rozwijającego się organizmu. Nie zawsze celem jest szybkie zmniejszenie liczby kilogramów. U części dzieci lekarz może zalecić stabilizację masy ciała przy dalszym wzrastaniu.

Jakie są przyczyny otyłości u dzieci i młodzieży?

Otyłość nie jest dowodem lenistwa ani braku silnej woli. Na jej rozwój wpływają między innymi predyspozycje genetyczne, regulacja apetytu, warunki życia, sposób odżywiania, aktywność fizyczna, sen i niektóre leki.

Choroby hormonalne również mogą mieć znaczenie, ale są rzadszą przyczyną otyłości u dzieci. Ich rozpoznanie wymaga oceny lekarskiej.

Warto przyjrzeć się codziennym nawykom rodziny, bez szukania winnego. Możliwość przygotowania posiłków, dostęp do bezpiecznych miejsc do zabawy czy czas na odpoczynek nie wyglądają tak samo w każdym domu.

Jedzenie i napoje

Produkty o dużej wartości energetycznej mogą dostarczać sporo kalorii nawet w niewielkiej porcji. Dlatego znaczenie ma nie tylko objętość jedzenia, ale również jego skład i częstotliwość spożywania.

Pomocne zmiany mogą obejmować:

  • regularne, urozmaicone posiłki;

  • częstsze podawanie warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych i strączków;

  • wybieranie wody zamiast słodzonych napojów;

  • częstsze gotowanie, duszenie i pieczenie zamiast smażenia w dużej ilości tłuszczu;

  • spokojne jedzenie przy stole, bez ekranu.

Nie ma potrzeby eliminowania wszystkich tłuszczów ani wprowadzania dziecku restrykcyjnej diety na własną rękę. Zmiany powinny zapewniać składniki potrzebne do wzrostu i rozwoju.

Warto też unikać nagradzania słodyczami i uzależniania deseru od zjedzenia warzyw. Jedzenie nie powinno być karą ani sprawdzianem posłuszeństwa.

Ruch, który sprawia przyjemność

Aktywność fizyczna wspiera zdrowie, sprawność i samopoczucie niezależnie od tego, jak szybko zmienia się masa ciała.

Dobrze znaleźć formę ruchu, którą dziecko lubi i która odpowiada jego możliwościom. Może to być taniec, spacer, jazda na rowerze, zabawa z piłką czy pływanie. Wspólna aktywność rodziny pomaga włączyć ruch do codzienności.

Ćwiczenia nie powinny być karą za zjedzony posiłek ani sposobem „odpracowywania” słodyczy.

Sen i emocje

Znaczenie mają również odpowiednia ilość snu, regularny rytm dnia i sposoby radzenia sobie ze stresem.

Jedzenie może czasem służyć łagodzeniu napięcia lub nudy. Warto wtedy zainteresować się tym, co dziecko przeżywa, zamiast komentować jego apetyt. Jeśli trudności się powtarzają, pomocna może być konsultacja psychologiczna.

Dlaczego warto podjąć leczenie?

Zdrowie fizyczne

Otyłość zwiększa ryzyko między innymi nadciśnienia tętniczego, zaburzeń lipidowych, cukrzycy typu 2, stłuszczeniowej choroby wątroby, bezdechu sennego oraz problemów kostno-stawowych. Nie oznacza to, że każde dziecko doświadczy wszystkich tych powikłań.

Wczesna ocena i odpowiednio dobrane leczenie pozwalają zadbać o zdrowie już w dzieciństwie. Otyłość może utrzymywać się w dorosłości, ale nie jest to nieunikniony scenariusz.

Samopoczucie i relacje z innymi

Dzieci z otyłością mogą doświadczać wyśmiewania, wykluczenia i niechcianych komentarzy dotyczących wyglądu. Takie zachowania mogą pogarszać samoocenę i zniechęcać do aktywności czy kontaktów z rówieśnikami.

Dziecko zasługuje na szacunek i bezpieczeństwo niezależnie od masy ciała. To osoby wyśmiewające powinny zmienić zachowanie. W razie przemocy rówieśniczej warto współpracować ze szkołą i zapewnić dziecku wsparcie.

Jak wspierać dziecko bez wywierania presji?

Wprowadzajcie zmiany jako rodzina. Dziecko nie powinno czuć się jedyną osobą, której odbiera się ulubione produkty lub narzuca dodatkowe obowiązki.

Rozmawiaj o zdrowiu, energii, sprawności i samopoczuciu. Unikaj porównywania sylwetek, żartów z wyglądu oraz oceniania dziecka na podstawie wyniku ważenia.

Nie stosuj głodówek, przypadkowych diet ani preparatów odchudzających z internetu. Leczenie powinno odbywać się pod opieką specjalistów i może obejmować współpracę lekarza, dietetyka oraz psychologa. W określonych sytuacjach lekarz może zaproponować także inne metody leczenia, odpowiednie do wieku i stanu zdrowia.

Najważniejsze, żeby dziecko wiedziało, że nie zostaje z tym samo. Potrzebuje pomocy i wsparcia, a nie zawstydzania.

Gotowy, by chronić dziecko?

Porównaj warianty I–V i dobierz sumę ubezpieczenia w 5 minut.

Porównaj warianty →

Czytaj dalej

Porady
Jak zgłosić szkodę z NNW dziecka? Instrukcja dla rodzica
Porady
Nowy rok szkolny, nowe wyzwania - do czego warto przygotować dziecko po wakacjach?
Przedszkolak
Program Partnerski SzkolnaPolisa.PL - jak działa kod polecający i jak wykorzystać punkty?