Porady· 4 min czytania

Alergie pokarmowe u dzieci

Małgorzata PtakPisze Małgorzata Ptak · poznaj autora →

Wysypka, wymioty lub mrowienie w ustach po jedzeniu mogą wskazywać na alergię pokarmową. Czym różni się ona od nietolerancji? Poznaj możliwe objawy, sposoby diagnostyki oraz sytuacje, w których dziecko potrzebuje natychmiastowej pomocy.

Czym jest alergia pokarmowa?

Alergia pokarmowa jest nieprawidłową reakcją układu odpornościowego na składnik pożywienia, zwykle białko. Organizm rozpoznaje go jako zagrożenie, choć u osób bez alergii dany produkt nie wywołuje takiej reakcji.

Należy odróżnić alergię od nietolerancji pokarmowej. Mogą powodować podobne dolegliwości, ale mają inne mechanizmy i wymagają odmiennego postępowania.

Nietolerancja pokarmowa

Nietolerancja pokarmowa nie wynika z reakcji alergicznej układu odpornościowego. Przykładem jest nietolerancja laktozy, czyli cukru występującego w mleku i produktach mlecznych. Wiąże się z niewystarczającą aktywnością laktazy, enzymu potrzebnego do trawienia laktozy.

Nietolerancja laktozy nie jest tym samym co alergia na białka mleka krowiego.

Dolegliwości po spożyciu innych produktów również wymagają wyjaśnienia. Na przykład celiakia, alergia na pszenicę i nieceliakalna nadwrażliwość na gluten lub pszenicę to różne schorzenia, których nie należy utożsamiać.

Jakie objawy może powodować alergia pokarmowa?

Objawy mogą dotyczyć różnych części organizmu:

  • układu pokarmowego: ból brzucha, wymioty lub biegunka;

  • skóry: pokrzywka, zaczerwienienie, świąd i obrzęk;

  • jamy ustnej: świąd lub mrowienie warg, języka i podniebienia;

  • układu oddechowego: kaszel, świszczący oddech, duszność lub obrzęk utrudniający oddychanie.

U części dzieci alergia pokarmowa może współistnieć z atopowym zapaleniem skóry, ale samo AZS nie oznacza, że dziecko ma alergię na pokarm.

Niektóre reakcje pojawiają się szybko po zjedzeniu produktu, inne mogą być opóźnione. Ustalenie przyczyny bywa trudne, zwłaszcza gdy potrawa zawiera wiele składników.

Rozdrażnienie, problemy ze snem, odmawianie jedzenia czy nawracające infekcje są objawami nieswoistymi. Nie wystarczą do rozpoznania alergii pokarmowej i wymagają oceny lekarskiej.

Anafilaksja i wstrząs anafilaktyczny

Anafilaksja jest ciężką, szybko rozwijającą się reakcją alergiczną, która może zagrażać życiu. Może obejmować obrzęk języka lub gardła, trudności w oddychaniu i połykaniu, świszczący oddech, nagłe osłabienie lub utratę przytomności. Mogą występować także objawy skórne i pokarmowe, ale brak wysypki nie wyklucza anafilaksji.

Wstrząs anafilaktyczny to szczególnie ciężka postać reakcji, w której dochodzi do zaburzeń krążenia, w tym znacznego spadku ciśnienia.

Przy podejrzeniu anafilaksji należy natychmiast podać dziecku przepisaną adrenalinę w autowstrzykiwaczu, zgodnie z instrukcją, oraz wezwać pomoc pod numerem 112 lub 999. Nie należy czekać na pojawienie się wszystkich objawów.

Jeżeli dziecko ma rozpoznaną alergię z ryzykiem ciężkiej reakcji, rodzice i opiekunowie powinni znać ustalony z lekarzem plan postępowania.

Jak diagnozuje się alergię pokarmową?

Podstawą jest dokładny wywiad dotyczący objawów, spożytych produktów oraz czasu, jaki upłynął między jedzeniem a reakcją.

W zależności od podejrzewanego rodzaju alergii lekarz może zlecić:

  • punktowe testy skórne;

  • badania krwi oznaczające swoiste przeciwciała IgE;

  • czasową dietę eliminacyjną;

  • doustną próbę prowokacji pokarmowej.

Sam dodatni wynik testu nie zawsze oznacza alergię wymagającą wykluczenia produktu. Wyniki trzeba zestawić z objawami i historią dziecka. Nie wszystkie rodzaje alergii można wykryć za pomocą testów IgE.

Pomocne może być prowadzenie dzienniczka żywienia i objawów. Warto zapisywać, co i kiedy dziecko zjadło, jakie dolegliwości wystąpiły oraz po jakim czasie.

Prób prowokacji nie należy wykonywać samodzielnie. Lekarz ustala, czy ponowne podanie produktu jest zasadne i czy powinno odbyć się w placówce medycznej, czy według indywidualnych zaleceń w domu.

Jakie produkty najczęściej uczulają dzieci?

Do częstych alergenów pokarmowych należą:

  • białka mleka krowiego;

  • jaja;

  • orzeszki ziemne;

  • orzechy, np. laskowe i włoskie;

  • pszenica;

  • soja;

  • ryby;

  • skorupiaki i mięczaki;

  • sezam.

Uczulać mogą również inne produkty. Nie należy jednak wykluczać całej listy z diety dziecka tylko dlatego, że są to potencjalne alergeny.

Dieta eliminacyjna i ponowne wprowadzanie produktów

Po potwierdzeniu alergii lekarz ustala, których produktów należy unikać. Dietę warto omówić z dietetykiem, zwłaszcza gdy wyklucza się mleko, jaja lub kilka grup żywności. Ważne jest zapewnienie dziecku składników potrzebnych do wzrastania i rozwoju.

Część alergii dziecięcych z czasem ustępuje, inne mogą utrzymywać się przez wiele lat. Możliwość ponownego wprowadzenia produktu wymaga oceny lekarskiej.

Łagodna reakcja w przeszłości nie gwarantuje, że kolejna również będzie łagodna. Nie należy samodzielnie sprawdzać tolerancji przez podanie małej ilości alergenu.

Nie należy również prowadzić diety eliminacyjnej wyłącznie z powodu alergii rodzica lub rodzeństwa, bez wskazań dotyczących samego dziecka.

Reakcje krzyżowe

Reakcja krzyżowa może wystąpić, gdy układ odpornościowy rozpoznaje podobne białka obecne w różnych źródłach alergenów.

Przykładem jest reakcja na surowe jabłko u części osób uczulonych na pyłki brzozy. Osoby z alergią na białka mleka krowiego mogą również reagować na mleko kozie lub owcze.

Reakcje krzyżowe nie występują jednak u każdej osoby. Nie oznaczają też konieczności automatycznego wykluczania wszystkich podobnych produktów. Zakres eliminacji powinien wynikać z objawów i zaleceń lekarza.

Czy można zapobiec alergii pokarmowej?

Nie istnieje metoda, która w pełni zapobiega alergii pokarmowej.

Rozszerzanie diety powinno uwzględniać wiek i gotowość rozwojową dziecka. Nie zaleca się profilaktycznego opóźniania wprowadzania produktów alergizujących wyłącznie z obawy przed alergią.

U niemowląt z ciężkim atopowym zapaleniem skóry lub rozpoznaną alergią pokarmową sposób wprowadzania niektórych produktów należy wcześniej ustalić z lekarzem.

Karmienie piersią przynosi wiele korzyści, ale nie gwarantuje ochrony przed alergią. Nie ma też podstaw, aby każdemu dziecku zalecać probiotyki lub suplementy omega-3 wyłącznie w celu zapobiegania alergii pokarmowej.

Najważniejsze są odpowiednie żywienie, obserwacja reakcji dziecka i konsultacja niepokojących objawów, zamiast samodzielnego wykluczania kolejnych produktów.

Gotowy, by chronić dziecko?

Porównaj warianty I–V i dobierz sumę ubezpieczenia w 5 minut.

Porównaj warianty →

Czytaj dalej

Porady
Jak zgłosić szkodę z NNW dziecka? Instrukcja dla rodzica
Porady
Nowy rok szkolny, nowe wyzwania - do czego warto przygotować dziecko po wakacjach?
Przedszkolak
Program Partnerski SzkolnaPolisa.PL - jak działa kod polecający i jak wykorzystać punkty?